А. Гыйләҗевнең «Язгы кәрваннар» әсәрендә сугыш чоры балаларын тасвирлау

22.04.2013
А. Гыйләҗев иҗатында зур урын алып торган бер тема — сугыш чоры яшүсмерләренең язмышы, яшәве. Гомерләренең иң кадерле еллары олылар белән берлектә ил проблемаларын чишеп узган ул буынны әдип бер генә вакытта да, бер генә яктан да начар итеп күрсәтми. Аларның мәхәббәте дә эчкерсез, исәп-хисапларга корылмаган, аларның дуслыгы да риясыз.
«Язгы кәрваннар» повестенда А. Гыйләҗев геройларның язмышын күбрәк кырыс буяулар белән тасвирласа да, әсәрдән эчке бер җылылык бөркелеп тора.
Менә без, әйтерсең малайлар белән олауга утырып, таулар, чокырлар, авыллар аша ашлык илтәбез. Истәлекләре бездә җанлана. Кайчандыр эшләп яткан такта яру заводы, шау-гөр килеп уйнаган малайлар күңелгә килә. Җимерек юллар кайчан гына ныгытылган вак таш белән түшәлгән юлларны искә төшерә.
Кәрван барганда, төп героебыз әнә шулай сугышка кадәрге һәм сугыш вакытындагы яшәү рәвешләрен чагыштыра. Якты буяулар караңгылары белән алмаша. Бүгенгенең төссезлеген ямьләндереп җибәрерлек нәрсәләр дә юк түгел икән. Шуларның берсе — юлга таба чыгып килгән кызның моңлы, сихри җыры. Хәтта колакка каты Дамир да ишеткән аны!
Олауда — җиде ата баласы. Төрле холыклы бу балаларны табигатькә якынлык, яхшыны яманнан аеру, ярата белү, күңел җылылыгы үзара якынайта, охшаш итә. Җиңелчә генә төртешүләр, үртәшеп алулар да була, әмма тирәнгә яшеренгән үчлек хисенең чагылышы түгел алар.
Без яшүсмерләрнең һәркемне сокландырырлык әхлакка ия булуын, рухи батырлыкка омтылуларын күрәбез. Язучы, мондый әхлакның нигезләре патриархаль гаиләдән килә, авыл чынбарлыгында тәрбияләнә, ди.
Сугыш чоры балаларының берничә хыялы бар: атлы, сөйгән ярлы, әтиле булу. Атлар белән хыялланып үссә дә, алар тракторчылыкка укый, чөнки бу һөнәр сугыш елларында җирнең җитештерүчәнлеген саклап калу, яу кырына китмәгән атларның хәлен җиңеләйтү өчен кирәк.
Яшүсмерләр олыларның, балаларына дигән ризыкны биреп, атларны коткарганын, түшәмгә асып булса да, үлемнән алып калганнарын күрә, шул ук вакытта авыр елларда да байлыкны әрәм-шәрәм итү очракларына да тап була. Кемдер япан кырда трактор ташлап калдырган. Әнә шул хәлләрдән дә гыйбрәт ала иртә олыгайган геройлар.
Тагын шунысы сокландыра: егетләр бәхәсләрне гадел хәл итә, үзләренең уңганлыкларын, яхшырак икәнлекләрен, өстенлекләрен раслау юлы белән җиңүгә ирешә.
Сугыш чоры балалары кеше хәсрәтенә сөенми. Башкалар бәхетенә куанып, безгә дә насыйп булса иде, кебегрәк уйлый. Инвалид ирне тәрбияләүче Сәрвәр апаны, ятим балаларга әни булган Әдиләне, үлем хәлендә дә колхоз эшенә чыккан Сабирәттәйне бәяли белә.
Ибраһим, Әдиләдә бәхет хисе юк түгел. Ике арадагы саф мәхәббәт аларга авырлыкларны онытып торырга ярдәм итә.
Ибраһим ахырда атлы да, тракторлы да, сөйгән ярлы да була. Нигәдер әтисе дә исән-имин сугыш кырыннан кайтыр шикелле.
Тик менә чын күңелдән яратып та, үзен яраттыра алмаган, яшьтәшенә карата бераз гына астыртынрак булган Дамир бик кызгандыра. Без аның да шундый ук бәхеткә хаклылыгын күрәбез.
Әдипнең симпатиясе һәр егетнең йөрәген яндырган Әдиләгә аерата көчле. Җырга, моңга, ягымлылыкка, эчке хисләрдә сафлыкка чикләр юктыр шикелле бу кызда. Егет янында төн кунып та, үзенә тап төшермәгән Әдилә ул! Ибраһимга кызны үзенең хатыны итү чынга ашмастай иң зур хыял булып тоела.
Без әнә шундый: тормышны, бер-берсен яраткан, шәхси бәхеткә омтылган егет һәм кызлар белән очрашабыз бу әсәрдә.
Бу язма 50 кешегә булышты. Ә сиңа ? булышты | булышмады
Язманы 6691 кеше укыды

фикерләр (1)
Аноним
26.02.2015 16:58:39

Якшы язганнар